Početna Zanimljivosti Bošnjaci kao mecene graditeljstva i nauke izvan Bosne i Hercegovine

Bošnjaci kao mecene graditeljstva i nauke izvan Bosne i Hercegovine

1
PODIJELI

Koliko su Bošnjaci, iz oblasti nauke i graditeljstva, u vrijeme Osmanskog carstva bili traženi ljudi dovoljno govori podatak da su brojne ostavštine osmanske kulture po svijetu izgradili upravo oni. Među najistaknutije spadaju: Gazi Ali paša (umro 1511), Ahmed paša Hercegović (umro 1516), Rustem paša (umro 1560), Mehmed Pijale paša (umro 1577), Mehmed paša Sokolović (umro 1579) i Gazar Ahmed paša (umro 1804). Iz ovoga možemo vidjeti da su Bošnjaci u XVI stoljeću činili okosnicu osmanske nauke i kulture.

Ahmed paša, sin Hercega Stjepana, je u Istanbulu i Izmiru, izgradio po jednu džamiju. U Izmiru, tačnije mjestu Dilamber, izgradio je i niz humanitarnih i vjerskih ustanova, među kojima su han i banja. U čast Ahmed paše Hercegovića, Dilamber se još zove i Hersek (Hercegovina). Rusem paša i Mehmed paša Sokolović su bili zaštitnici jednog od najvećih osmanskih graditelja svih vremena, Oga Sinana (umro 1588). On im je sagradio nekoliko istanbulskih džamija – Rustem pašina na Tantakalu 1561. godine i Sokolovićeva 1571. godine. Pored džamije Sokolović je iza sebe ostavio i brojne džamije (Edirne Limanu, Luleburgazu kod Kirklareli, Alepu i Hafsi, malom selu kod Edirne) i medrese u Uskudaru i Eyubu (četvrti Istanbula), sirotinjsku kuhinju, mostove, česme, hanove, bezistane i karavan saraje. Sokolović je dosta uradio i na razvoju Beograda. Rustem paša je pored nekoliko medresa, izgradio i bezistan u Sarajevu, medresu u Cagloglu, te nekoliko džamija i hanova širom Osmanskog carstva. Najveću vrijednost ima njegova džamija u Istanbulu izgrađena 1571. godine. Sofu Mehmed paša, koji je također živio u XVI stoljeću, podigao je po jednu džamiju u Sofiji, Banja Luci i Istanbulu. Džamija iz Bugarske mu je najpoznatija i danas krasi ulice Sofije. Naziva se Čarnata džamija. Među Bošnjacima koji su ostavili ostavštinu spada i Mehmed Pijale paša, jedan od najpoznatijih osmanskih admirala. Izgradio je prelijepu istanblusku džamiju sa šest kupola, poredanih jednu uz drugu, tako da podsjećaju na brod koji plovi uzburkanim morem. Munara je napravljena na način da liči jarbolu. Pored džamije izgradio je i jednu medresu u Silivri, na sjevernoj obali Mramornog mora. Veliki vezir Sijavuš paša, koji je umro 1601. godine, sagradio je u Istanbulu jednu medresu, te je snadbio bogatim fondom u cilju njezinog održavanja. Grad Dijabekir u Anadoliji danas krasi džamija jednog Bošnjaka, velikog vezira sultana Murata III (1574 – 1595). Džamija je nazvana po njemu i nosi naziv Husrev pašina. Pored džamije dao je izgraditi jedno cijelo mjesto u blizini Seyitgazia kod Eskišehira, te ono i danas nosi ime po njemu Hankoy = Husrevpaša). Damad Ibrahim paša, iz Novog Šehera kod Maglaja, izgradio je džamiju kod Kaniže i bezistan u Osijeku. Behram paša Sokolović, sin Mehmed paše, je u Jemenu izgradio nekoliko džamija i medresa, te uredio sudstvo i upravu među Arapima. Ahmed beg Bošnjak, ubijen tokom jedne pobune u Istanbulu 1565. godine, izgradio je u Uskudaru i Čengel Koju po jednu džamiju i mekteb. Džazar Ahmed paša, poznat po pobjedi nad Napolenom u Bici kod Akke, ostavio je iza sebe nekoliko pisanih spomenika i administrativnih i financijskih reformi u Siriji, Egiptu i Hidžazu i veoma lijepu džamiju u Hidžazu. Među poznatim Bošnjacima ističu se još i Hasan paša Ulug, Hajdar paša i Ibrahim efendi Šestić, koji su izgradili nekoliko džamija, mekteba, javnih kupatila i medresa u Istanbulu.

Bošnjaci su veliki doprinos graditeljstvu dali i Mađarskoj u periodu osmanske vladavine (1526 – 1699), gdje su bili vodeći element. Budimske paše i beglerbezi su bili uglavnom bosanskog porijekla. Preko 150 džamija sa kupolama, oko 100 mesdžida i čitav niz bazara, banja, turbeta, česmi i drugih objekata bili su vidni biljezi bošnjačkog kulturnog htijenja.