Početna Zanimljivosti Crkva i samostan u Gorici kod Livna – najmonumentalnija crkvena građevina osmanskog...

Crkva i samostan u Gorici kod Livna – najmonumentalnija crkvena građevina osmanskog perioda

0
PODIJELI

Crkvena arhitektura Bosne i Hercegovine sastoji se od nekoliko stilova, ovisno kojem vremenskom periodu gradnje pripada, odnosno kojem crkvenom krugu pripada. Bosanske katoličke crkve i samostani, u gotovo cijeloj domovini, imaju poseban “bosanski stil” vitkih zvonika sa visokim kosim krovovima na način da se harmonično uklapaju u gradski ili seoski ambijent. Među najznačanije samostane ubrajaju se samostani franjevačke provincije Bosne srebrene u Fojnici, Visokom, Kreševu, Kaknju i Livnu. Od starijih monumentalnih crkvenih građevina iz osmanskog perioda nije sačuvana niti jedna, iz razloga što su u novije vrijeme potpuno pregrađene ili porušene da bi se na njihovom mjestu podigle nove. Crkvena arhitektura u Hercegovini ima uglavnom primorsko – mediteranski karakter. Većinom je korišten bijeli kamen, a građevine se odlikuju minimalističkim stilom, koji se u novije vrijeme naslanja na kubizam i savremene tokove crkvene arhitekture u svijetu.

Franjevački samostan Gorica, u čijem sklopu se nalazi i crkva sv. Petra i Pavla, nalazi se pokraj Livna. Godine 1852. fra Lovro Karaula je od sultana isposlovao bujuruldiju, osmansku pravnu ispravu, a na tom temelju naredne godine i ferman, u kojem je pisalo da sultan odobrava gradnju katoličke crkve “kolika je volunjska koža” ali da se na nju ne smije staviti veliko zvono, “kako ne bi uznemiravalo narod”, već “toliko malo da zvoni kao kad pričesti”. Takva sultanova naredba se morala poštovati, pa su i muslimani dali svoj doprinos u izgradnji crkve. Prema predaji, jedan Turčin je prvi uzeo kramp i počeo kopati temelj. Time je otpočela gradnja prve katoličke crkve za vrijeme osmanske vladavine. Gradnja je trajala od 1854. do 1859. godine. Prve dvije godine gradnju je vodio Trogiranin Ante Ciciliani, a zatim ga je zamijenio Špiro Marić sa otoka Visa. Iako je bila poprilično “pusta” u njoj se služba počela obavljati već 1860. godine. Odlaskom osmanske vlasti, crkva počinje postepeno da se širi. Najveće graditeljsko obogaćenje je bio južni zvonik, koji je izgrađen 1888. godine i veliko zvono, teško 1024 kilograma. Nakon toga, 1903. godine, crkva dobija svoj konačni izgled. U tu svrhu crkvena lica se obraćaju najpoznatijem arhitekti toga vremena, Josipu Vancašu. Prema njegovom planu trebalo je izgraditi iznad postojećih nosača svodove od armiranog betona, prikladno popločati crkvu, izvesti zidne i stropne dekoracije i podići drugi, sjeverni, zvonik. Nakon dugih radova, crkva 29. oktobra 1906. godine dobija konačni izgled.

Gradnja samostana je započela uporedo sa gradnjom crkve, 1854. godine. Najprije je podignut njezin zapadni dio, tj. onaj koji je gledao prema gradu Livnu, a zatim i ostali dijelovi. Samostan je bio useljiv 1858. godine, nakon što je okončana gradnja. Pet godina kasnije, podignuto je prizemlje južnog dijela samostana, a kasnije i njegov sprat. Istočna strana građevine, ostala je dugo vremena nedovršena. Na njezinom mjestu su se nalazile neugledne gospodarske zgradice. Uz osnovu zadaću, da bude boravište redovničke zajednice, samostan je posjedovao i niz različitih pratećih funkcija. Tokom osmanske vladavine, jedan period se u samostanu držala nastava za osnovnoškolce, a u periodu od 1889. do 1909. godine u samostanu se odvijala i nastava za bogoslove. Pored navedenog, samostan u Gorici posjeduje i bogatu zbirku kulturnog blaga u više dijelova i to iz sfere arheologije, etnografije i sakralne umjetnosti. U biblioteci i galeriji slika nalazi se i veliki broj umjetnina Gabrijela Jurkića, jednog od najpoznatijih bosanskohercegovačkih slikara, rodom iz Livna, koji je posljednjih dvadesetak godina svoga života proveo u ovom samostanu i slikao.