Početna Zanimljivosti Operacija “Ljeto 92” – prvi pokušaj deblokade Sarajeva i jedna od presudnih...

Operacija “Ljeto 92” – prvi pokušaj deblokade Sarajeva i jedna od presudnih bitki za opstanak glavnog grada

0
PODIJELI

Glavni zadatak Štaba Teritorijalne odbrane Republike Bosne i Hercegovine sa novim komandantom Seferom Halilovićem bio je deblokada glavnog grada Sarajeva. Početkom juna 1992. godine dolazi do intenzivnog procesa formiranja brigada i drugih borbenih jedinica. Predsjedništvo već 4. juna donosi odluku o fomiranju 14 novih jedinica TO, a nakon definitivnog napuštanja jedinica JNA iz kasarne “Maršal Tito”, 5. juna obezbijeđena su značajna materijalno – tehnička sredstva neophodna za nastavak rata. Već narednog dana formirana je i Prva samostalna mješovita artiljerijska brigada.

Zbog navedenog ŠTO RBiH je procijenio da su stečeni uvjeti za deblokadu grada. Operacija kodnog imena “Ljeto 92”, planirana je za 6. juni 1992. godine u 5 sati. Pored pripadnika TO u operaciji je trebalo učestvovati i 300 policajaca iz svih sarajevskih općina koje su se stavile pod komandu Regionalnog štaba TO Sarajevo. Sa Igmana i slobodne teritorije hadžijske općine jedinice TO i MUP-a trebale su napasti kasarnu i vojno skladište u Žunovnici, te neprijateljske linije u rejonima Kasatića, Drozgometve, Dupovca i Košćana. Snage TO iz pravca Kiseljaka trebale su napasti: Batalovo brdo, Kobiljaču i Rakovicu, a snage TO iz Visokog objekte: Vratnica, Dobranjsko brdo i Višegrad. Vjerovatno pod uticajem pete kolone GŠ Vojske Republike Srpske (tada Vojske Srpske Republike Bosne i Hercegovine), je saznao za operaciju “Ljeto 92” i spremno je dočekao. Zbog toga je na dan kada je trebala počet akcija svim srpskim jedinicama oko Sarajeva izdata direktiva da “čvrsto drže dostignute linije i spriječe prodor neprijateljskih snaga u zahvatu osnovnih pravaca”, te da dijelom snaga nastoje “izvoditi aktivna ofanzivna dejstva radi čišćenja teritorija od zaostalih grupa i pojedinaca neprijatelja”.

Borbe u okviru operacije “Ljeto 92” započele su prema planu 6. juna 1992. godine. Iako u Arhivu Armije Republike Bosne i Hercegovine ne postoji naređenje za ovu operaciju, Ibrahim Dervišević, tadašnji komandant Odreda TO Velešići, tvrdi da je glavni pravac napada snaga TO RBiH iz okruženja bio: Stup – Azići – Vrelo Bosne – Blažuj i da je tim pravcem napadala 1. sandžačka brigada. Međutim, u izvještaju Komande Sarajevsko – romanijskog korpusa VRS se ne spominje bilo kakav napad od Azića do Stupa. U jutarnjim satima počela je da dejstvuje artiljerija po srpskim položajima na Borijama, Biosku, Vracama, Grbavici, Mrkovićima, Poljinama, Hrasnu Brdu, kasarni u Lukavici i drugim ciljevima. Prvog dana operacije određeni uspjeh je postigla grupa koja je napadala iz pravca Breze, Župča i Visokog, ali put Visoko – Sarajevo nije deblokiran. I pored komande da sve jedinice napadnu u jutarnjim satima, jedinice TO od Kiseljaka prema Han Ploči i Kobiljači su napale tek u sedam sati uvečer i postigle određene uspjehe. Komanda Sarajevsko – romanijskog korpusa VRS je neuspjeh na tom pravcu pravdala podatkom da je omjer snaga “1:5 do 1:9 u korist neprijatelja”. Na hadžićkom pravcu, napadu su se pridružile i jedinice iz Hercegovine te dobrovoljci koji su iz Hrvatske došli da brane BiH. Ipak, na tom pravcu uspjeha nije bilo. Za odmazdu, zbog početka operacije, srpske snage su žestoko granatirale Sarajevo i zapalile jedan od UNIS-ovih nebodera i Kasarnu “Maršal Tito”.

Napadi sa vanjske strane opsadnog prstena Sarajeva
Napadi sa vanjske strane opsadnog prstena Sarajeva

Najuspješniji dan operacije bio je 8. juni 1992. godine, kada su jedinice RgŠTO Sarajevo i MUP-a unutar grada oslobodile značajne objekte na Žuči: Orlić, Krstac i Volujak. Uz podršku grupe boraca iz Prve sandžačke brigade, Specijalne jedinice MUP-a i snaga iz TO Novi Grad i Vogošća, Odredi iz Velešića i Pofalića oslobađaju Orlić na Žuči i tom prilikom zarobljavaju dvije haubice, tri topa, 24 minobacača, pet PAT-ova, šest PAM-ova te oko stotinu pušaka i više hiljada komada municije raznog kalibra, kao i nekoliko teretnih i putničkih vozila. Istog dana snage TO RBiH presijecaju put za Pale koji vodi preko Trebevića u rejonu Prvog šumara. Ovladano je linijom Priješko brdo – Smiljevići – Uglješići, ali je napad u popodnevnim satima zaustavljen. Uporedo su vođene i borbe za oslobođenje Grbavice, ali i ostalih dijelova unutar Sarajeva. Međutim, na navedenim pravcima nije bilo uspjeha, osim oslobođenja niza kuća u ulicama Milinkladska, Vrbovska i Zagorska. Ipak, nakon što su srpske snage poslale pojačanje i nakon pogibije Vinka Šamarlića – komandira čete MUP-ovih specijalaca i teškog ranjavanja Jusufa Lošića – komandanta Odreda Pofalići II, napad je obustavljen. Komanda Sarajevsko romanijskog korpusa VRS navodi da su 8. juna imali 8 poginulih, 62 ranjena te oštećena dva tenka i pet transportera. Velikim uspjehom od 8. juna spriječen je plan srpske vojske da tog dana izvede planiranu ofanzivu na Sarajevo i presiječe ga. Povedeni velikim uspjesima, RgŠTO Sarajevo već narednog dana naređuje da se ofanziva nastavi i da se oslobode rejoni – objekti: Poljine, Mrkovići, Osmice, Biosko, Faletići, Brus – Vidikovac, Vrace, Mojmilo, Dobrinja IV i V i Nedžarići. Ipak, bili su to nerealni zadaci a većina objekata nije oslobođena niti do kraja rata.

Bez obzira na velike uspjehe primarni zadatak, deblokada grada, još uvijek nije bila izvršena. Zbog toga Štab TO RBiH 11. juna naređuje svim jedinicama, i unutar i spolja, da cijelim kapacitetom pokušaju deblokirati grad. U tu svrhu naređeno je formiranje 3. OG iz sastava Okružnog štaba TO Zenice, čiji je zadatak bio “razbiti četničke snage u dolini rijeke Bosne od Visokog do Sarajeva”, i “izvršiti deblokadu Sarajeva u rejonima Butile, Osijek, Blažuj i Rakovica”. Tih dana nastali su i prvi ozbiljniji problemi u lancu komandovanja. Naime, nije se znalo ko zapravo treba komandovati jedinicama za deblokadu grada iz pravca Hadžića i Igmana. Još 7. juna 1992. godine, borcima i komandantima na hadžićkom pravcu stiglo je naređenje Sefera Halilovića i Ministra odbrane Jerka Doke, kojim se smjenjuje komandant ZOd “Igman” Vahid Alađuz, a na njegovo mjesto se postavlja Velimir Marić, koji je bio jedan od najuglednijih sljedbenika Mate Bobana u razbijanju BiH. Istog dana komandant Bosanskohercegovačkog zbora – područja “Kralj Tomislav” general bojnik Mate Šarlija Daidža, izdaje naređenje jedinicama TO, MUP-a i HVO-a Konjic, da se za glavnog komandanta Sektora Konjic postavlja Zejnil Delalić, a za njegovog zamjenika Esad Ramić. Zejnil Delalić je 9. juna zatražio objašenjenje od predsjednika Alije Izetbegovića ko zapravo komanduje jedinicama od Konjica do Sarajeva, a Izetbegović mu je poslao depešu u kojoj je pisalo: “Treba da idete zajedno. Zejnil ostaje komandat svoje jedinice, ali dok ova operacija traje, treba da sluša Dajdžina naređenja. Dakle, Dajdža objedinjuje akciju. Ostalo ćemo regulisati kada se vratimo u Sarajevo”. Ipak, naređenje Izetbegovića nije ispoštovano, ali niti naređenje Halilovića i Doke. Kada je u Komandu Odreda Igman stiglo Dokino i Seferovo naređenje o postavljanju Velimira Marića za komandanta Odreda, Mirsad Ćatić Čuperak odmah ga je pocijepao. Također, ključni ljudi odbrane Konjica Zejnil Delalić i Esad Ramić, nisu prihvatili za svog komandanta Daidžu.

Štab TO RBiH je 13. juna formirao i TG-1 “Igman”, čiji je zadatak bio deblokada Sarajeva iz pravca Hadžića i Igmana. Da bi se riješili problemi oko komandovanja sa jedinicama u Hercegovini, naređeno im je da se stave pod komandu TG-1 “Igman”, na čijem čelu se nalazio Mustafa Polutak. Dok su vršene pripreme za novi pokušaj deblokade grada, 12. juna RgŠTO Sarajevo izvodi napad sa ciljem oslobođenje Vraca. I pored žestokog napada, akcija nije donijela željeni uspjeh. Istina, na pravcu prema Jevrejskom groblju i Hrasnom Brdu linija je pomjerena i do 400 metara, ali stvarni cilj nije postignut. Jedinice TO i MUP-a iz pravca Zenice, Ilijaša, Kaknja i Kiseljaka su istog dana otpočele borbena dejstva, ali su ih srpske snage uz podršku avijacije uspjele odbiti. Narednog dana, 13. juna, branioci Sarajevu su uspjeli sa Vodovoda Mojmilo protjerani preostale srpske snage i tako spojiti liniju Dobrinja – Mojmilo – Antića brdo – Debelo brdo.

Napadi sa unutrašnje strane opsadnog prstena Sarajeva
Napadi sa unutrašnje strane opsadnog prstena Sarajeva

Poslije kratke pauze, nastavak borbi uslijedio je 16. juna i to na visočkom pravcu gdje su jedinice imale početnog uspjeha, ali su na kraju dana vraćene na početne položaje. Određen uspjeh je postignut i na hadžićkom pravcu. Naime, jedinice TO iz Kiseljaka i Fojnice su potisnule srpske snage iz sela Drozgometve prema Hadžićima, Jablančani i Konjičani su na kratko oslobodili Tinovo brdo, a “Riječka brigada” pod komandom Mustafe Porobića, ušla je u skladište MTS-a u Žunovnici, ali su se sve ove snage uslijed srpskog kontranapada morale povući. I jedinice iz okruženja su 16. juna dobile naređenje da se angažuju. Ipak, borbe u unutrašnjosti su počele dan kasnije i trajale više dana. Učinak je bio skroman. Pripadnici TO i MUP-a, koji su napadali na Žuči i Hrasnom Brdu, uspjeli su popraviti svoje položaje, ali nisu uspjeli vratiti prethodno izgubljene položaje na Zlatištu. Sa druge strane, srpske snage su 17. juna zauzele Aerodromsko naselje, a poslije žestokog granatiranja Sarajeva 20. juna su izvele i napad na pravcu Zabrđe – Sokolje – Boljakov Potok, a potom napali i Hotanj te Baricu. Međutim, pripadnici TO i MUP-a su uspješno odbili sve srpske napade.

Ovim borbama završene su aktivnosti u operaciji “Ljeto 92”. Krajnji cilj, razbijanje obruča i deblokada Sarajeva, nije izvršen. Do kraja mjeseca većih borbi nije bilo, osim jačeg napada srpskih snaga na Hrasno Brdo, 26. juna 1992. godine, ali bez većeg uspjeha. Već narednog dana OpŠTO Vogošća je izveo uspješnu diverziju u fabrici “Pretis” u Vogošći. Tokom borbenih aktivnosti, tokom juna 1992. godine, poginulo je 199 pripadnika RgŠTO Sarajevo, 736 ih je ranjeno, dok su dva borca zarobljena.