Obilježavanje “Dana Republike Srpske” 9. januara je neustavno, a odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine su konačne i obavezujuće.
Navedeno je to u odgovoru Ambasade Sjedinjenih Američkih Država u BiH za Radio Slobodna Europa na upit o proslavi obilježavanja neustavne godišnjice Republike Srpske.
Američka ambasada poziva sve političke čelnike da postupe po nalogu suda.
“Poštivanje vladavine prava je temelj demokratije i od vitalnog je značaja za napredak BiH na njenom euroatlantskom putu”, dodaje se u odgovoru.
U RS-u će se u nedjelju (9. januara) slaviti “Dan Republike Srpske”, uprkos dvije odluke Ustavnog suda BiH kojima je on proglašen neustavnim.
Venecijanska komisija ranije je rekla da je “diskriminatorna jer nije kompatibilna s univerzalnim vrijednostima kao što su dijalog, tolerancija i razumijevanje”.
Na taj datum 1992. godine u Sarajevu samozvana Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini donijela je “Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda Bosne i Hercegovine” – na područjima “srpskih autonomnih regija i oblasti, te drugih srpskih etničkih cjelina u Bosni i Hercegovini, kao nezavisne cjeline unutar Bosne i Hercegovine, a s ciljem da je pripoji Jugoslaviji”, koja se tada raspadala.
Na čelu samoproglašene republike su bili Radovan Karadžić, Biljana Plavšić i Momčilo Krajišnik, kasnije osuđeni u Haškom tribunalu zbog ratnih zločina.
Narodna skupština RS je u julu 2016. raspisala za 25. septembra 2016. referendum s pitanjem “Da li podržavate da se 9. januar obilježava i slavi kao Dan Republike Srpske?”
Ustavni sud BiH usvojio je 17. septembra 2016. mjeru kojom se obustavlja Odluka o raspisivanju referenduma, ali je on održan, uprkos toj mjeri, te upozorenjima Ureda visokog predstavnika (OHR) međunarodne zajednice, visokih dužnosnika Evropske unije, te brojnih ambasada zapadnih zemalja, uključujući i SAD-a, da je referendum udar na Ustav BiH i Daytonske mirovne ugovore.
Ustavni sud BiH također je poništio rezultate ovog referenduma.
Nakon toga, 26. oktobra 2016. Narodna skupština RS-a donijela je poseban Zakon o Danu RS-a, odvajajući ga od Zakona o praznicima RS-a.
Ponovo je 9. januar utvrđen kao datum, uz naglasak da se “Dan Republike obilјežava i praznuje kao sekularni praznik”, kao i da “Vlada RS-a svojom odlukom uređuje način obilјežavanja i praznovanja”.
Devet delegata Bošnjaka i Hrvata u Vijeću naroda RS-a, kao jednom od dva doma Narodne skupštine RS-a, podnijelo je novu apelaciju Ustavnom sudu BiH.
Sud je u martu 2019. donio odluku prema kojoj je član tog zakona u kojem se navodi da se “na osnovu potvrđene volјe građana Republike Srpske, 9. januar utvrđuje kao Dan Republike” neustavan i protivan Međunarodnoj konvenciji o ukidanju svih oblika rasne diskriminacije, te protivan Protokolu uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.
Bosna i Hercegovina nema zakon o praznicima na državnom nivou.
