Djelovanje Kneževine Srbije da preko bosanskih franjevaca ujedini Bosnu i Srbiju

Tokom XIX stoljeća austrijska politika u Bosanskom ejaletu se često oslanjala na bosanske franjevce koji su imali zadatak da pridobiju bosanskohercegovačko stanovništvo na austrijsku stranu. Međutim, na bosanske franjevce su se oslanjali i srpski političari u sve aktivnijoj politici širenja svog utjecaja na osnovu jugoslavenskog programa Kneževine Srbije iz 1844. godine, poznatijeg kao Načertanije. Osnovna zamisao ovog projekta, čiji je projektant Ilija Garašani, bila je da se stvori jedna velika, jaka i nezavisna država koja će Evropi davati najbolje jamstvo za mir na Balkanu i koja će se sa uspjehom moći oduprijeti ruskom i austrijskom nadiranju na Balkansko poluostrvo. Obzirom da je Rusija već bila započela svoju propagandu širenja ruskog utjecaja među Južnim Slavenima, a naročito u Bugarskoj i Bosni i Hercegovini, ta propaganda se trebala suzbiti načelima Načertanija. Najprije je trebalo pridobiti bosanske franjevce na srpsku stranu “za ideju sjedinjenja Bosne sa Srbijom”.

Da bi ovaj projekat doživio uspjeh bilo je nužno posjedovati tačne podatke o svim pokrajinama koje spadaju u srpsku interesnu sferu. Stoga je Srbija poslala niz agenata u BiH i dala im sljedeće zadatke: “da obrate naročitu pažnju na razne stranke trudeći se da doznaju tajne želje naroda i koje su najpreče narodne potrebe; da se obaveste o vojnom stanju naroda i zemlje, ratnom duhu i narodnom naoružanju, broju vojske, gde se nalaze ratni magacini i arsenali, gde se proizvode ratne potrebe (džebana i oružje) i otkuda se dobivaju i u zemlju unose; da sastave spisak i karakteristiku najvažnijih i najutjecajnijih ljudi, ne izostavljajći ni protivnike Srbije; da se tačno i dobro obaveste šta se u kojoj pokrajini misli o Srbiji, šta narod od nje očekuje, šta od nje pojedini ljudi žele i čega se od nje boje.”

Akcija Srbije imala je uspjeha u Bosni. Iz jednog popisa “dobromislećih i zlomislećih” franjevaca u BiH vidi se da je prvih bilo 39, a drugih 18, što jasno govori da je veći broj franjevaca bio pridobljen za “sjedinjenje”. Ova propaganda je vođena po “Ustavu…” i njome su bile pokrivene sve pokrajine buduće Srbije. “Zapadnu polovinu teritorije” Srbije, tj. prostor BiH, pokrivao je Toma Kovačević, a na svake dvije do tri nahije je bio određen po jedan agent. Organizacija je bila postavljena na principu tajnosti, tako da se agenti nisu poznavali, a redovne izvještaje su dostavljali na osnovu instrukcija iz Srbije. Zbog ovakvih agitacija mjesne vlasti su često upućivale žalbu Porti u Istanbulu, pa je ona nastojala da u Bosanskom ejaletu uvede reforme i čvršće je veže za Osmansko carstvo, zbog čega je došlo do niza pobuna i velikih žrtava među Bošnjacima.

Prošli članakJe li Republika Srpska zbog zaduženosti već pristala na prijenos nadležnosti na državu BiH!
Sljedeći članakPoznata sarajevska porodica Morića – simbol otpora, bogatstva i ugleda jednog vremena